مددکاری اجتماعی..::..Social Work

کودکانی در آغوش سرد خیابان


از بس که یکسره ایستاده و راه رفته، پاهای کوچکش خسته شده کنار جدول خیابان در چهارراه شلوغ و پرهیاهو کز کرده و به ماشین ها خیره شده است. چشمش به پدر و پسری می افتد که سوار بر موتورسیکلتی نه چندان جدید نشسته و در حال خندیدن هستند. ناگهان غم بزرگی به جانش سایه می افکند.


چقدر دلش می خواست جای آن پسر باشد. با خودش فکر می کند ای کاش من هم می توانستم برای چند لحظه پدرم را حس کرده و دست هایم را دور کمرش حلقه کنم. با آهی عمیق و سوزان به گل های نیمه پژمرده ای که در دست هایش جا خوش کرده اند نگاه می کند و زیر لب می گوید: "خوش به حال گل ها، چقدر عمرشان کوتاه است!"

این سرنوشت هزاران کودکی است که هر روز در کوچه و خیابان شهرهای سرد و غبارگرفته ای در سراسر دنیا، پایان رسیدن زندگی دردبارشان را انتظار می کشند و شادی، امنیت، بازی، عشق و سرخوشی هیچ جایی در دایره واژگانشان ندارد؛ نامشان کودکان خیابانی است اما زاییده ی خیابان نیستند. فرزندان بشرند و همین، یکی از دردناکترین واقعیت های حضور بشر در روی زمین است. بشری که آرام آرام اجدادش فرزندش و هویتش را در همهمه های این روزگار آسیمه سرگم کرده است.

این چنین است که امروز در کشور ما هر گاه سخن از کودکان خیابانی به میان می آید، ارگان ها و نهادهای اجتماعی یکی پس از دیگری از زیر بار مسوولیت شانه خالی کرده و توپ را به زمین دیگری می اندازند. حال اینکه در به وجود آمدن چنین پدیده ای به عنوان معضل اجتماعی، همه ی ما با هم مقصریم، تقریبا همه به جز همان کودکان مورد نظر. اما جای تاسف دارد که مسوولان در کش و قوس بازی های جناحی و سیاسی و برای تثبیت موقعیت شغلی خود، بسیاری از اصول اخلاقی را فراموش کرده و به عبارت بهتر تفکر همراه با تدبر را از حوزه تصمیم گیری های شان خارج ساخته اند. یکی از مسوولان خدمات شهری و امور اجتماعی در یکی از استان های دورافتاده ی ایران در مورد دلایل عدم موفقیت کامل در جمع آوری کودکان خیابانی می گوید: "همجواری با کشورهای پاکستان و افغانستان و خیل عظیم مهاجران خارجی موجب دنباله دار شدن این معضل در استان شده است".

و جالب اینکه این مسوول محترم، وجود چنین کودکانی را در سطح شهرها موجب خدشه دار شدن زیبایی استان مربوطه می داند و به همین سبب خواستار توجه بیشتر تمام دستگاه های ذی ربط به این پدیده است.

اما به راستی این کودکان بی پناه چهره شهرها را نازیبا می کنند یا آینه ی تمام نمای ما و فضیلت های فراموش شده اخلاقی مان هستند که چنین از حضورشان برآشفته ایم؟ چه فرق می کند، ایران و افغانی و فرانسوی. باید باور کنیم کودکان خیابانی انگل های اجتماع نیستند، بلکه بیمارانی هستند نیازمند توجه و رسیدگی. طبق آمار تکان دهنده ای که نهادهای مدافع حقوق کودکان از کودکان کار و خیابانی اعلام کرده اند ۳۵۲۰۰۰۰۰۰ نفر کودک کار و خیابانی در سطح جهان وجود دارد که از این تعداد ۲۵۲۰۰۰۰۰۰ نفر آنها کودکان کار هستند و ۱۷۱۰۰۰۰۰۰ نفر آنها در شرایط سخت مشغول کارند؛ این آمارها حاکی است که به طور کلی ۵۶ درصد از این کودکان از سواد خواندن و نوشتن در دنیای پیشرفته ی امروز محروم هستند و از آمار اعلام شده ۱۵۰۰۰۰۰۰ نفر آنها در آسیا، ۸۰۰۰۰۰۰ نفر در آفریقا و ۱۷۰۰۰۰۰۰ نفر در آمریکا و بقیه در اروپا و استرالیا زندگی می کنند. متاسفانه کشور ما نیز از این مساله مستثنی نیست؛ اما همچون بسیاری از موارد دیگر، هیچ گاه آمار دقیقی از این کودکان نمی توان اعلام کرد، چون بلافاصله توسط ارگانی دیگر تکذیب می شود. ولی آنچه که ما هر روز با آن در خیابان ها و کوچه ها مواجهیم، واقعیتی است که نیاز به آمار و ارقام ندارد.

پیش از هر چیز، بررسی عوامل موثر در به وجود آمدن چنین معضلاتی لازم و ضروری است. اگر در مورد علل ایجاد و گسترش کودکان خیابانی از افراد مختلف جامعه و حتی مسوولان اجتماعی پرس وجو کنیم، متوجه می شویم که اکثریت افراد وجود فقر را دلیل اصلی به وجود آمدن کودکان خیابانی می دانند. و اینجاست که انسان به فکر فرو می رود، مگر ایران جزو کشورهای فقیر دنیا به حساب می آید؟ مگر نه اینکه از لحاظ استخراج نفت در رتبه سوم جهان ایستاده ایم و در استخراج گاز در رتبه دوم جهان؟ اینها همه حکایت از این دارد که ایران کشوری ثروتمند است، آن قدر که برای حضور در مسابقات المپیک ۸ میلیارد (و به تعبیری ۱۵ میلیارد) هزینه می کند و هنگام بروز سیل و زلزله در کشورهای فقیر اطراف، همواره پیش قدم کمک های انسان دوستانه است.

پس حاصل درآمدهای کشور کجا می رود؟ که اگر واقع بینانه به شرایط جامعه نگاه کنیم، فقر در ایران بیداد می کند و واضح است که فقر تنها این نیست که کسی در خیابان جلوی شما دست دراز کند و یا گدایی گوشه خیابان خوابیده باشد؛ فقر این است که پدری با حقوق ۳۰۰ هزار تومان، توان پرداخت اجاره ی خانه سنگین و شهریه تحصیل فرزندانش را نداشته باشد و مادری دردمند برای خرید مقداری گوشت نسیه، مدام به قصاب محل التماس کند. فقر این است که خانواده های آبرومند برای فرستادن بچه هایشان به خانه ی بخت آن قدر متحمل فشار و مرارت شوند که استرس و بیماری ذره ذره جانشان را بکاهد و فقر این است که کودکان معصوم و بی پناه در خیابان های شلوغ شهر در حالی که دست ها و صورت های کثیفشان را به طرف شما گرفته اند، شما را به جان عزیزانتان قسم دهند که فالی از آنها بخرید و تازه شانس بیاورند که به چند سر تکان دادن، نچ نچ کردن و روی برگرداندن اکتفا کنید؛ این است فقر اقتصادی و فرهنگی.

همه می دانیم که ایران کشور فقیری نیست؛ اما وقتی که ثروت در دست عده ی قلیلی جمع می شود و اکثریت جامعه از آن محروم می مانند، سایه ای از نابرابری فضا را پوشانده و اثرات فقر را به سبد خانوارها تحمیل می کند.

در حقیقت تضادهای فاحش طبقاتی و توزیع ناعادلانه ثروت بروز معضلاتی را در جوامع سبب می شود که وجود کودکان کار و خیابانی از جمله آنهاست.

به عبارت بهتر کودکان کار نخستین قربانیان بی عدالتی و نظام سرمایه داری هستند که به انحاء گوناگون مورد تعرض قرار گرفته و از ابتدایی ترین حقوق خود محروم می شوند. کودکانی که ناخواسته پا به این دنیا می گذارند و هیچ کدام از ابتدا کودکان کار، بزهکار، معتاد و خیابانی نیستند. اما نابرابری های اجتماعی زندگی متفاوتی را برایشان رقم می زند تا در خیابان ها و کارگاه ها، کودکی را همراه با طعم تلخ محرومیت و درد سپری کنند و این در حالی است که در اکثر کشورهای جهان سوم از جمله نظام سرمایه داری ایران نه تنها اکثر شرایط وضع شده توسط کنوانسیون دفاع از حقوق کودکان برایشان لحاظ نمی شود، بلکه از اندک امنیت و رفاه لازمه ی حیات نیز برخوردار نبوده و بسیاری از آنها که در اثر عدم رسیدگی و تکرار رفتار ناهنجار از ابتدا دچار کژرفتاری ها، خشونت و بزهکاری شده اند، با رسیدن به سن ۱۸ سالگی گرفتار قصاص سنگسار و اعدام می شوند، تا جا برای دیگر کودکان خیابانی و پرورش آنها در گرداب جامعه باز شود؟

در حالی که پیش از هر چیز پدر و مادرهای این افراد که یا آنها را به حال خود رها کرده و یا به این جهت سوق داده اند، باید مورد مواخذه قرار بگیرند. باید پذیرفت که مسوولیت کودکانی که خانواده هایشان صلاحیت نگهداری از آنها را ندارند؛ باید بر عهده ی متخصصان و دلسوزان در نهادهای حمایتی از کودکان قرار گیرد تا کمتر شاهد بروز تخلفات و ناهنجاری هایی در آینده باشیم که توسط کودکان خیابانی رقم می خورد؛ زیرا بسیاری از مسایل، ناشی از نیازهای عاطفی و روانی سرکوب شده است که به رفتارهای ناهنجار مبدل می شود و طبیعی است که عدم توجه به این موارد، کودکان خیابانی و کار را در معرض انواع رفتارهای آسیب زا و آسیب های اجتماعی متعدد مثل بزهکاری، اعتیاد، شرارت و... قرار می دهد.

هر چند همواره مسوولان و افرادی پیدا می شوند که انسانی اندیشیده و برای احقاق حقوق این مظلومان فعالیت هایی را انجام دهند که از جمله آن می توان به اقدامات اخیر شهرداری تهران برای ایجاد گرمخانه ها و اختصاص سرپناهی برای این کودکان و برخی حمایت های سازمان بهزیستی اشاره داشت، اما هنوز هم تا ریشه کن شدن چنین معضلاتی راه بسیار درازی در پیش است به ویژه که ریشه های اصلی این مساله را باید در تضادهای طبقاتی، جنگ ها، نابرابری ها و نظام های ناکارآمد اقتصادی دانست که اصلاح آنها مستلزم تحولات عظیم جهانی است. اما در مقیاس کوچکتر باید این نکته را نیز مدنظر داشته و از خود پرسید که آیا عدالت اجتماعی باید تنها برای اعضای رسمی و افراد به ثبت رسیده در یک جامعه لحاظ شود؟ آیا تامین اجتماعی، تنها، شعار شیرین در کام من و شماست؟ باید عمیق تر نگاه کرد شاید حادثه ای همچون یک زلزله کودک ما را نیز در شرایطی دیگر قرار می داد و جدا از این خسارت کلان از دولت مردان و متولیان می توان با ایجاد تشکل های مستقل مردمی همراه با کودکان و تغییر دادن دیدگاه جامعه نسبت به کودکان کار وخیابانی، همچنین با بالا بردن سطح آگاهی عاطفی و فرهنگی افراد جامعه در جهت تحقق و به اجرا درآمدن قوانین کنوانسیون های جهانی حقوق کودک و کارگر تلاش کرد. آیا در روزگاری که زرق و برق های زندگی مدرن چشم و گوش مان را پر کرده، در روزگاری که ترافیک معضل بزرگ کلان شهرها به شمار می رود و برای هیجان برد و باخت در یک مسابقه فوتبال طرفداران تیم ها روانه بیمارستان می شوند، در این روزگار که نابرابری های اقتصادی و اجتماعی تحت عنوان های مختلف از جمله سرمایه گذاری و قمارهای قانونی مثل بازار بورس تمام حجم زیستن را پر کرده، آیا زمان آن نرسیده اندکی دقیق تر اندیشید و چشم ها را به روی حقایق تلخ جامعه باز کرد؟! حقایقی که هر روز به اشکال مختلف مثل کودکان آواره و بی سرپناه در خیابان در جلوی چشم های ماست؟ آیا می توان شیعه ی علی بود و از کودکان مظلوم حمایت نکرد. بیایید چکمه های بی توجهی و غفلت را از پا درآورده و گل های زندگی را پیش از آن که پژمرده شوند باغبانی کنیم تا جهانی زیباتر فردای کودکانمان را انتظار بکشد.

Iran Social Workers

   + ; ٧:٥٩ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢٢ آبان ۱۳٩۱
comment نظرات ()
Get our toolbar!

.: Powered by Iranian Social Workers :.