مددکاری اجتماعی..::..Social Work

سازمان های غیر دولتی و تأثیر آنها بر اشتغال گروه های خاص


سازمان‌های غیردولتی به عنوان بخش سوم سازمانی‌ در کنار سازمان‌های دولتی و خصوصی ایفای نقش‌ می‌کنند.این سازمان‌ها به طور داوطلبانه و غیرانتفاعی‌ به منظور ارتقای کیفیت زندگی شهروندان خصوصا اقشار آسیب‌پذیر و گروه‌های خاص نظیر معلولین، بیماران صعب العلاج،بیماران روانی مزمن بهبودیافته و زنان سرپرست خانوار تأسیس می‌شوند.


مطالعه تجربه‌ کشورهایی نظیر زیمباوه،هند،بنگلادش و آمریکای‌ جنوبی حکایت از اثربخشی فعالیت سازمان‌های‌ غیردولتی در رابطه با اشتغال گروه‌های خاص دارد.این‌ پژوهش به شکل پیمایشی میان حدود چهل سازمان‌ غیردولتی برجسته کشور به انجام رسید.نتایج حکایت‌ از عدم اثربخشی فعالیت این گروه‌ها چه به شکل مستقیم، شامل جذب گروه‌های خاص،معرفی به سایر سازمان‌ها و اختصاص وام و تسهیلات مالی خوداشتغالی و چه به شکل‌ غیرمستقیم،شامل آموزش مهارتهای شغلی،اعمال نفوذ بر اجرایی شدن آئین‌نامه‌های اشتغال گروه‌های خاص دارد.

در این پژوهش ضمن شناسایی موانع عمده اشتغال‌زایی‌

سازمان‌های غیردولتی به ارایه پیشنهاداتی در این رابطه‌ پرداخته شده است.

1-مقدمه:

امروزه رفع بیکاری و ایجاد اشتغال به عنوان‌ اصلی‌ترین چالش پیش‌روی مسؤولان دولتی و سیاست‌گذاران کشور قرار گرفته است.ایجاد فرصت‌های‌ شغلی از طریق تشویق کارآفرینی،توسعه ظرفیت‌های‌ شغلی از طریق تشویق کارآفرینی،توسعه ظرفیت‌های‌ تولیدی،تشویق تعاونی‌ها و حمایت از سرمایه‌گذاران‌ خصوصی،از راهکارهای عمده موردتوجه مسؤولان برای‌ رفع بیکاری بوده است.

در کنار راهکارهای متداول،توجه به سازمان‌های‌ غیردولتی به عنوان بخش سوم،در کنار سازمان‌های‌ دولتی و خصوصی می‌تواند به عنوان راهکار نوین در ایجاد فرصت اشتغال مورد توجه قرارگیرد.

سازمان‌های غیردولتی تشکلهایی محسوب می‌شوند که به طور داوطلبانه و غیرانتفاعی برای دستیابی به اهداف‌ اغلب عامه المنفعه تشکیل می‌شوند.این تشکلها برای حل‌ مشکلات گروه‌های خاص نظیر معلولان،بیماران روانی‌ و بیماران صعب العلاج خدمات مؤثری ارائه می‌کنند.

مطالعه تجربه کشورهای دیگر،حکایت از بهبود توسعه‌ اشتغال از طریق این سازمان‌ها دارد.اما به نظر می‌رسد که در کشور ما سازمان‌های غیردولتی توانایی ایجاد اشتغال و اثرگذاری بر خطمشی‌های مرتبط با گروه‌های‌ خاص را ندارند.

در این برهه از کشور که معضل بیکاری برای افراد

فعالیت حمایتی عبارتست از تلاش درجهت اعمال‌ نفوذ بر سیاست‌های یا تصمیمات مرتبط با مسایل‌ موردنظر در راستای حمایت از سایر سازمان‌های‌ غیردولتی ذیربط و اقشاری از جامعه که به نوعی‌ تحت‌تأثیر آن تصمیمات واقع‌شده و یا خواهند شد

سالم و آماده کار ایجاد مشکل‌کرده،موضوع اشتغال‌ گروه‌های خاص نظیر معلولان و بیماران روانی روشن و پرواضح است.به نظر می‌رسد این معظل از طریق تقویت‌ و حمایت سازمان‌های غیردولتی تاحدودی قابل حل‌ خواهد بود.این پژوهش تلاش دارد تا با روشن‌ساختن‌ ابعاد فعالیت سازمان‌های غیردولتی به تحلیل مشکلات و موانع پیش‌روی آنها بپردازد و میزان توفیق این‌ سازمان‌ها را در قبال اشتغال گروه‌های خاص تبیین نماید.

تعریف متغیرها:

-گروه‌های خاص:در این پژوهش گروه‌های خاص‌ شامل بیماران روانی مزمن بهبودیافته،نابینایان، ناشنوایان،افراد کم‌بینا و کم‌شنوا،معلولین جسمی و حرکتی،زنان سرپرست خانوار و معتادان پاک شده است.

سازمان‌های غیردولتی:سازمان‌های خودگردان و مردمی هستند که درپی بهبود کیفیت زندگی افراد ناتوان‌ و در معرض مشکلات و آسیب‌های اجتماعی می‌باشند.

بیمار مزمن بهبودیافته:به توانخواهی اطلاق می‌شود که‌ طبق راهنمای تشخیص بیماری‌های روانی‌ DSMIV به یکی‌ از بیماری‌های روان مبتلا بوده و حد اقل یک سال سابقه دارو و درمان و روان درمان داشته و در حال حاضر بهبود یافته‌ باشند(کورن،آن ال؛1831).

زنان سرپرست خانوار:به زنانی اطلاق می‌شود که‌ مسؤولیت تأمین معاش زندگی و امور معنوی خانواده را به‌ عهده داشته باشند(مبانی توانبخشی،0731)

2-بیان و علت انتخاب موضوع:

یکی از پیامدهای توسعه اقتصادی و اجتماعی،بهبود معیشتی و رفاهی همه اعضای یک جامعه است.بهبود وضعیت مادی و معنوی افراد یک جامعه تاحدود زیادی‌ در گروه داشتن شغل مناسب می‌باشد.برخورداری از شغل مناسب به شکل مستقیم و غیرمستقیم،زندگی‌ گروه‌ها و اقشار مختلف جامعه را تحت الشعاع قرار می‌دهد.همان‌طوری که در روی دیگر سکه،بیکاری با سلامت جسمی،روانی،فساد اجتماعی،اختلالات سیاسی، مهاجرت‌های داخلی و خارجی،چهره توسعه انسانی را خدشه‌دار می‌سازد.ازاین‌رو مبحث اشتغال و پیچیدگی‌های آن در جامعه امروز ایران،توجه بسیاری از دولتمردان،کارشناسان و سیاستمداران را به خود جلب‌ کرده است.

زیرا نگاهی به جمعیت‌شناسی جامعه ایران نشان می‌دهد

که این کشور صاحب جوانترین جمعیت جهان با میانگین‌ سنی(22-12)سال است.در عین حال با این‌که در سال‌های‌ اخیر از نرخ رشد جمعیت کشور کاسته‌شده و از 2/8 درصد به حدود یک درصد رسیده است اما تا سال 3831 همچنان‌ به تعداد هیجده ساله‌های کشور اضافه می‌شود و پس از آن‌ هم هنوز قدر مطلق بالا خواهد ماند.پرواضح است که با توجه‌ به میزان افزایش تعداد جوانان هیجده سال به بالا،سالانه‌ باید بیش از یک و نیم میلیون شغل ایجاد شود و این در حالی‌ است که به دلایل مختلف،نرخ رسمی بیکاری در کشور 41/7 اعلام می‌شود.طبق تحقیق یکی نشریات تخصصی،کاهش‌ سن اعتیاد و فحشا در ایران،با بیکاری رابطه مستقیم دارد.

بنابراین صرف‌نظر از تبعات و تأثیرات مخرب پدیده‌ بیکاری گسترده در مسایل اقتصادی و اجتماعی،باید به‌

مطالعه تجربه کشورهایی نظیر زیمباوه،هند، بنگلادش و آمریکای جنوبی حکایت از اثربخشی‌ فعالیت سازمان‌های غیردولتی در رابطه با اشتغال گروه‌های خاص دارد

ابعاد سیاسی این پدیده نیز توجه نمود.یعنی وجود این‌ معضل گسترده اجتماعی نه تنها زمینه برخورد و زورآزمایی جناحی را پیرامون خود پدیده آورده است، بلکه در عین‌حال وجود لشگر ده میلیونی بیکار،می‌تواند اقتدار ملی ایران را با توجه به ویژگی‌های امروز در سیاست بین المللی و مشکلات داخلی،مورد تهدید قرار دهد.لذا مسأله اشتغال،مهم‌ترین چالش پیش‌روی دولت، در دهه 08 می‌باشد.از طرف دیگر ظرفیت‌های موجود در بخش‌های مختلف اقتصادی کشور(دولتی،خصوصی‌ و تعاونی)جوابگوی جمعیت فزاینده جویای کار و افراد بیکار جامعه نیست و در شرایط کنونی،از نظر اقتصادی‌ امکان تحقق اهداف و دولت‌ها در زمینه اشتغال و رفع‌ بیکاری،بدون مشارکت و همیاری تمام آحاد جامعه وجود ندارد.سازمان‌های غیردولتی یا بخش سوّم زاییده یک‌ چنین نیازی برای مشارکت جامعه و دولت هستند،این‌ سازمان‌ها بدون آن‌که بدنه دولت را حجیم و فربه سازند می‌کوشند تا از طریق همکاری مردمان باهم و با دولت و بخش خصوصی،بستر ساز رشد و پیشرفت جامعه به‌ منظور کاهش فقر و بیکاری و تبعیض و افزایش سطح رفاه‌ عمومی جامعه باشند.امروزه سازمان‌های غیردولتی،به‌ منزله شاخه‌ای از بخش سوّم،در کنار بخش دولتی و گروه‌های داوطلب،نخست در سطوح منطقه شروع به کار کرده‌اند و اکنون به صورت تشکل‌های دارای روابط بین المللی و جهانی مطرح می‌باشند.

سازمان‌های غیردولتی غالبا به صورت سازمان‌هایی‌ که دارای ماهیت داوطلبانه و مردمی هستند شناخته‌ شده‌اند و در اموری مانند مبارزه با فقر و بیکاری، اشتغال‌زایی و نیز فعالیت‌های بهبود و توسعه مورد توجه‌ خطمشی گذاران دولتی و سیاست‌گذاران قرارگرفته‌اند؛ و از آنها به عنوان نهادهایی که می‌توانند در فعالیت‌های‌ کمک‌رسانی به همراه دولتها حرکت کنند،نام‌برده‌شده‌ است.درواقع،این سازمان‌ها یک ساختار جایگزین و مناسب برای حل مسایل توسعه‌نیافتگی،فقر و بیکاری، ناتوانی و بی‌سوادی می‌باشند.سازمان‌های غیردولتی‌ هم در کشورهای پیشرفته و هم در کشورهای درحال‌ توسعه و توسعه‌نیافته موردتوجه قرارگرفته و بخش‌های‌ دولتی و خصوصی توانسته‌اند با همکاری این سازمان‌ها در تحقق اهداف خود توفیق بیشتری داشته باشند.در بسیاری از کشورها به سازمان‌های غیردولتی به منزله‌ رکنی از جامعه مدنی نگریسته می‌شود و سیاست‌گذاران بر این باورند که با رشد این نوع سازمان‌ها،از بازارگرایی و دولت‌گرایی بیش از حد که از بحران‌های امروز دنیاست، کاسته می‌شود و نوعی تعادل بین بخش‌های مختلف‌ جامعه ایجاد می‌گردد.(1002، Lewis

بنابراین امروزه سازمان‌های غیردولتی یکی از ابزارهای مهم توسعه و یکی از اثرگذارترین و معتبرترین‌ ملاک‌ها برای سنجش و بررسی مشکلات مردم در اداره‌ امور کشور به شمار می‌روند.در این راستا،سیاست‌های‌ دولت جمهوری اسلامی ایران به ویژه در سال‌های اخیر مبتنی بر ایجاد زمینه‌های مناسب برای نهادینه‌سازی‌ مشارکت مردم در ابعاد اقتصادی،سیاسی،فرهنگی و... است.

به طوری که یکی از مهم‌ترین جهت‌گیری‌های برنامه‌ سوّم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری‌ اسلامی ایران تقویت بخش غیردولتی می‌باشد.پس مطالعه‌ و بررسی ماهیت سازمان‌های غیردولتی و تأثیرات آن بر اشتغال و نیز رشد و پیشرفت اقتصادی کشور ضروری‌ است تا بتوان از طریق بررسی و کنکاش در رابطه با مسایل‌ و مشکلات فراوری سازمان‌های مذکور بتوان راه‌کارهایی‌ را جهت بکارگیری مؤثر و کارآمد آنها در عرصه اقتصادی‌ کشور ارائه نمود.به طور ویژه پرداختن به اشتغال گروه‌های‌ خاصی نظیر افراد سالمند،معلولین،کودکان بی‌سرپرست‌ و یکی از اولویت‌های اساسی جامعه بوده که از طریق تقویت‌ تشکل‌های غیردولتی می‌توان امیدوار به بهبود وضعیت‌ اشتغال این گروه‌ها بود.

3-مبانی نظری پژوهش

تاریخچه تشکیل سازمان‌های غیردولتی جدای از مفهوم کلاسیک آن سابقه‌ای طولانی دارد.اما تاکنون با توجه به ساختار و هدف سازمان‌های غیردولتی و نیز به‌ دلیل آن‌که این سازمان‌ها براساس حقوق داخلی دولت‌ها پدید می‌آیند امکان دستیابی به یک تعریف جامع،دقیق و قابل قبول از این سازمان‌ها وجود نداشته است.با وجود برخی تعاریف جامعی ارایه شده است،یکی از این تعاریف‌ بانک جهانی اختصاص دارد:بانک جهانی سازمان‌های‌ غیردولتی را این‌گونه تعریف می‌کند سازمان‌هایی که‌ برای جامعه و از سوی آن تشکل‌یافته و دولت در آنها دخالتی ندارد و یا میزان دخالت آن بسیار اندک است،این‌ سازمان‌ها در فعالیت‌های اجتماعی،فرهنگی و اقتصادی‌ مشارکت می‌نمایند.(5591، (Stoner

1-3-انواع سازمان‌های غیردولتی و ویژگی آنها:

در یک طبقه‌بندی عمومی سازمان‌های غیردولتی را از لحاظ جغرافیایی به چهارطبقه ملی،منطقه‌ای،بین المللی‌ و شهری طبقه‌بندی می‌کنند(3991، (Wellard coPestake, بر اساس طبقه‌بندی دیگری سازمان‌های غیردولتی را از لحاظ جایگاه قانونی به دو گروه رسمی و غیررسمی تقسیم‌بندی‌ کرده‌اند.منظور از سازمان‌های رسمی سازمان‌هایی‌

در یک طبقه‌بندی عمومی سازمان‌های‌ غیردولتی را از لحاظ جغرافیایی به چهار طبقه‌ ملی،منطقه‌ای،بین المللی و شهری‌ طبقه‌بندی می‌کنند.

هستند که در مراجع ذیصلاح به ثبت رسیده،دارای‌ شناسنامه و اساسنامه مدون بوده و فعالیت آنها قانونی‌ قلمداد شده است.در اغلب تعاریف،سازمان‌های غیردولتی‌ به عنوان سازمان‌های رسمی سخنی به میان آمده است.با این وجود نباید از ذکر این نکته غافل شد که سازمان‌های‌ غیردولتی در اغلب کشورهای جهان سوم در آغاز بصورت‌ غیررسمی شروع به فعالیت می‌کنند(1002، (Lewin سازمان‌های غیردولتی را برحسب زمینه فعالیت نیز دسته‌بندی کرده‌اند،در یکی از تقسیم‌بندی‌ها سه نوع‌ سازمان غیردولتی شناسایی شده‌اند:سازمان‌های‌ داوطلبانه،پیمانکاران خدمات عمومی و سازمان‌های‌ غیردولتی توسعه‌گرا.

سازمان‌های داوطلبانه سازمان‌هایی هستند که‌ «ارزشگرا»بوده و قصد ارایه خدمات درجهت رفع‌ نیازهای اساسی مردم دارند.درمقابل پیمانکاران خدمات‌ عمومی،سازمان‌هایی«بازارگرا»بوده که درجهت‌ اولویت‌های سیاستگذاری‌شده بخش عمومی و یا بودجه‌ اعطاءکنندگان بین المللی-حامیان مالی خود-ارایه خدمت‌ می‌کنند.این سازمان‌ها پیمانکاران سازمان‌های عمومی‌ بوده و منابع مالی خوبی جذب می‌کنند.سازمان‌های‌ غیردولتی توسعه‌گرا سازمان‌هایی هستند که پروژه‌های‌ مربوط به توسعه یک منطقه را به منظور توانمندسازی‌ مردم آن منطقه و درجهت رفع نیازهای اساسی آنها به‌ انجام می‌رسانند و از شهروندان حمایت مادی و معنوی‌ می‌کنند.(2002، (Karton

علاوه‌بر تقسیم‌بندی‌های فوق،در سال‌های اخیر شکل‌های جدیدی از سازمان‌های غیردولتی ظهور یافته که‌ عبارتست از:

سازمان‌های حمایتی:فعالیت حمایتی عبارتست از تلاش‌

درجهت اعمال نفوذ بر سیاست‌های یا تصمیمات مرتبط با مسایل موردنظر در راستای حمایت از سایر سازمان‌های‌ غیردولتی ذیربط و اقشاری از جامعه که به نوعی تحت‌تأثیر آن تصمیمات واقع‌شده و یا خواهند شد.

سازمان‌های غیردولتی آموزشی:اکثر سازمان‌های‌ غیردولتی فعال در این زمینه در سطح مالی یا منطقه‌ای به‌ ارسال اطلاعات و ارایه کمک‌های فنی و غیره به‌ سازمان‌های غیردولتی سطوح پایین‌تر و یا سایر افراد جامعه می‌پردازند.

سازمان‌های غیردولتی پژوهشی:در سال‌های اخیر فشار فزاینده‌ای بر سازمان‌های غیردولتی اعمال می‌گردد تا برمبنای اطلاعات مستند در پروژه‌های مرتبط مشارکت‌ جویند.این امر موجب‌شده تا سازمان‌های غیردولتی‌ بیش از گذشته به فعالیت‌های پژوهشی اهتمام‌ورزند و حتی تعداد زیادی سازمان‌های غیردولتی پژوهشی ظهور یابند.(3002، (Vacil

2-3-نقش سازمان‌های غیردولتی و اشتغال‌ گروه‌های خاص:

سازمان‌های غیردولتی نقش به‌سزایی در اشتغال‌ گروه‌های خاص کشورها داشته‌اند،مطالعه تجربه‌ کشورهای مختلف نشان‌دهنده موفقیت سازمان‌های‌ غیردولتی در ایجاد فرصت‌های برابر شغلی برای‌ گروه‌های خاص است‌ (Wills,1995;Naranong,1998,)

«دیوید لوئیس»برای سازمان‌های غیردولتی در رابطه‌ با توسعه رفاه و اشتغال‌زایی گروه‌های خاص جامعه سه‌ نقش قایل است:

نقش مجری:در این نقش سازمان‌های غیردولتی به‌ عنوان بخشی از برنامه‌ها و پروژه‌های خود و هم‌ برنامه‌های دولت و آژانس‌های حامی به بسیج منابع برای‌ ارایه کالاها و خدمات برای گروه‌های خاص اقدام می‌کنند.

برخی از این خدمات عبارتند از:مراقبت‌های بهداشتی، امور اعتباری و مالی،توسعه اشتغال،مشاوره حقوقی و امدادرسانی.

نقش تسهیل‌گری:این نقش ساماندهی و انسجام‌

سازمان‌های غیردولتی ایران عمدتا در زمینه‌ آموزش،امداد و کمک‌رسانی،مشاوره‌ای، خدمات‌رسانی،اجرایی و تولیدی و ایجاد فرصت‌ اشتغال فعالیت می‌کنند

گروه‌های خاص را با رویکرد توانمندسازی و ایجاد اشتغال‌ دربرمی‌گیرد،رایزنی و فعالیت‌های حمایتی و نفوذ در فرایند خطمشی‌گذاری جهتا بهبود اشتغال گروه‌های‌ خاص از فعالیت‌های این نقش محسوب می‌شود.

نقش شریک:این نقش شامل رشد گرایش سازمان‌های‌ غیردولتی به همکاری با دولت و بخش خصوصی برای انجام‌ فعالیت‌های اشتغالزایی گروه‌های خاص بصورت‌ مشارکتی و توسعه توانمندی آنها است(لویس 1002)در این رابطه«اسپاکوتا»شش وظیفه را به شرح ذیل برای‌ اشتغال گروه‌های خاص از طریق سازمان‌های غیردولتی‌ نام می‌برد:

-ایجاد فرصت‌های برابر اشتغال و رفع تبعیض در جامعه نسبت به گروه‌های خاص از طریق نفوذ در فرایند خطمشی‌گذاری

-آموزش‌های شغلی و حرفه‌ای جهت ارتفاء سطح‌ مهارت گروه‌های خاص

-تدارک ابزار،تجهیزات و کمک مالی به گروه‌های‌ خاص جهت اشتغال به کار

-همکاری با دولت جهت ایجاد بسترها و زیر ساخت‌های لازم برای فعالیت گروه‌های خاص

-ارایه خدمات توانبخش و توانمندسازی جهت حضور فعال و پرنشاط گروه‌های خاص در جامعه

-آگاه‌ساختن سیاستمداران و مقامات کشوری از نیازها و خواسته‌های گروه‌های خاص از طریق وسایل‌ ارتباط جمعی‌ (SPakota,1997) .

فرصت‌های پژوهش:

فرضیه اصلی:فعالیت سازمان‌های غیردولتی در افزایش سطح اشتغال و رفع بیکاری گروه‌های خاص‌

اثربخش بوده است.

فرضیه فرعی 1:سازمان‌های غیردولتی برای ایجاد اشتغال گروه‌های خاص باهم مشارکت و همکاری دارند.

فرضیه فرعی 2:سازمان‌های غیردولتی اطلاعات لازم‌ از نیازهای گروه‌های خاص در اختیار دارند.

فضیه فرعی 3:سازمان‌های غیردولتی از طریق تهیه‌ ابزار و تجهیزات کار برای گروه‌های خاص آنان را مورد حمایت قرار داده‌اند.

فرضیه فرعی 4:سازمان‌های غیردولتی موجب‌ توانمندسازی گروه‌های خاص شده است.

فرضیه فرعی 5:فعالیت سازمان‌های غیردولتی در رابطه با تبعیض و نابرابری در استخدام گروه‌های خاص‌ موفقیت‌آمیز بوده است.

با توجه به ساختار و هدف سازمان‌های غیردولتی‌ و نیز به دلیل آن‌که این سازمان‌ها براساس حقوق‌ داخلی دولت‌ها پدید می‌آیند امکان دستیابی به‌ یک تعریف جامع،دقیق و قابل‌قبول از این‌ سازمان‌ها وجود نداشته است
روش تحقیق و شیوه گردآوری اطلاعات:

این پژوهش به شکل میدانی و با استفاده از طرح تحقیق‌ پیمایشی‌1انجام شده است.برای تجزیه و تحلیل داده‌های‌ پرسشنامه از آزمون یک نمونه‌ای‌ T 2و تحلیل معنی‌داری‌ استفاده شده است؛برای تفسیر معنی‌داری میانگین از مقایسه مقدار P-value که در سطح خطای‌ a-0/5 محاسبه‌ شده است با P استانداردشده بهره‌گیری شده است اگر مقدار P محاسبه‌شده کمتر یا مساوی 0/50 باشد.فرض‌ آماری تأیید و در غیر این‌صورت معنی‌دار نخواهد بود.

همین‌طور برای شناخت بهتر نقش سازمان‌های‌ غیردولتی در اشتغال‌زایی این گروه‌های خاص مطالعه‌ای‌ به شکل تطبیقی در کشورهای هند،تایلند زیمباوه و امریکای‌ جنوبی انجام‌شده که نتایج آن در این مقاله به اختصار ارایه‌ شده است.

جامعه و نمونه آماری:

جامعه آماری این پژوهش مؤسسان و مدیران‌ سازمان‌های غیردولتی مستقر در استان تهران بوده است.

با توجه به این‌که سازمان‌های غیردولتی در ایران تحت‌ نظارت سازمان‌ها و وزارتخانه‌های مختلف مانند شهرداری‌ تهران،وزارت کشور و سازمان بهزیستی سازماندهی‌شده‌ و یک بانک اطلاعاتی واحد درمورد تعداد و ماهیت فعالیت‌ این سازمان‌ها وجود ندارد.لذا تهیه لیستی از همه سازمان‌ها غیردولتی مشکل بود.اما با توجه به موضوع این پژوهش که‌ به بررسی اشتغال گروه‌های خاص نظیر معلولان و بیماران‌ صعب العلاج بود به سازمان‌های غیردولتی مرتبط با سازمان بهزیستی توجه شده است.

در مراجعاتی که به برخی از سازمان‌های غیردولتی‌ انجام‌گرفت،این سازمان‌ها عملا فعالیتی نداشته و صرفا شکل حقوقی به ثبت رسیده بودند،همچنین برخی دیگر از سازمان‌ها چندان فعالیتی نداشته و ساختار سازمانی‌ قابل ملاحظه‌ای نداشتند.لذا این سازمان‌ها از نمونه‌ آماری کنار گذاشته شدند.

با توجه به موارد فوق 501 سازمان غیردولتی که دارای‌ دو ویژگی:فعالیت در زمینه گروه‌های خاص و دارابودن‌ فعالیت مؤثر شناسایی شدند،با توجه به این‌که احتمال‌ می‌رفت که برخی از واحدهای انتخاب‌شده همکاری مناسبی‌ نداشته باشند،لذا 03 درصد،معادل 03 سازمان غیردولتی‌ در نمونه جای‌گرفتند.

حدود 052 نفر در 03 سازمان غیردولتی فوق مشغول‌ بکار بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری سهمیه‌ای‌ به انتخاب نمونه اقدام شد.از آنجا پیش‌بینی می‌شد که اکثر پاسخ‌دهندگان از ارایه پاسخ امتناع کنند برای حدود 05% جامعه پرسشنامه توزیع شد و درنهایت 48 پرسشنامه‌ برگشت داده شد که معادل 03%کل جامعه بوده است.

تجزیه و تحلیل داده‌ها: الف-وضعیت سازمان‌های غیردولتی در ایران:

در این بخش به شناسایی سازمان‌های غیردولتی فعال‌ در امور گروه‌های خاص از نظر نوع فعالیت،زمینه فعالیت و

قلمرو جغرافیایی پرداخته می‌شود.

سازمان‌های غیردولتی ایران عمدتا در زمینه آموزش، امداد و کمک‌رسانی،مشاوره‌ای،خدمات‌رسانی،اجرایی و تولیدی و ایجاد فرصت اشتغال فعالیت می‌کنند.اکثر سازمان‌های غیردولتی در رابطه با آموزش و توانمندسازی‌ گروه‌های خاص فعال بودند.که حدود 53 درصد کل‌ سازمان‌های غیردولتی را تشکیل می‌دادند و تنها 01 درصد از سازمان‌های غیردولتی دارای اهداف اشتغالزایی برای‌ گروه‌های خاص بوده‌اند.

بیش از 05 درصد زمینه فعالیت سازمان‌ها غیردولتی‌ معلولین و بیماران روانی بوده است و تنها 4 درصد سازمان‌های غیردولتی در زمینه ارایه خدمات به معتادان‌ فعالیت داشته‌اند.

سازمان‌های غیردولتی در سطوح جغرافیایی مختلفی‌ فعالیت می‌کنند.این سطح می‌تواند از سطح منطقه‌ای تا سطح‌ بین المللی گسترش یابد.در این رابطه 06 درصد سازمان‌های غیردولتی در سطح استان تهران مستقر بوده‌اند و تقریبا هیچ سازمان بین المللی غیردولتی در کشور شناسایی نشده است.حدود 03 درصد سازمان‌های‌ غیردولتی فعال را در امور گروه‌های خاص در سایر استانها کشور فعالیت داشته‌اند.

نوع همکاری سازمان‌های غیردولتی را می‌توان به چهار جدول شماره 1

(به تصویر صفحه مراجعه شود) سطح ارتباط با سازمان‌های دولتی،دیگر سازمان‌های‌ غیردولتی،آژانس بین المللی و سازمان‌های غیردولتی‌ بین المللی تفکیک کرد.حدود 05 درصد سازمان‌های‌ غیردولتی ارتباط قابل توجهی با هیچ‌یک از سازمان‌های فوق‌ نداشته‌اند.و تنها حدود 02 درصد سازمان‌های غیردولتی‌ برای اموری مانند بیمه و مالیات و اعمال قوانین و مقررات‌ کشوری با سازمان‌های دولتی در ارتباط بودند.

منابع تأمین مالی سازمان‌های غیردولتی به ترتیب 84 درصد کمک‌های مردمی،33 درصد حق عضویت اعضا و 91 درصد کمک‌های دولتی بوده است.

ب:تجزیه و تحلیل فرضیه‌ها:

فرضیه اصلی: H1 :فعالیت سازمان‌های غیردولتی در افزایش سطح اشتغال و رفع بیکاری گروه‌های خاص‌ اثربخش بوده است.

مطابق جدول 1 چون‌[ P-value-0/05

فرضیه فرعی 1: H1 :سازمان‌های غیردولتی در راستای‌ ایجاد اشتغال گروه‌های خاص باهم همکاری دارند.

مطابق جدول 2 چون‌[ P-value-0/05

فرضیه فرعی 2: H1 :سازمان‌های غیردولتی در راستای‌ ایجاد اشتغال گروه‌های خاص باهم همکاری دارند.

مطابق جدول 3 چون‌[ P-value-0/05

فرضیه فرعی 3: H1 :سازمان‌های غیردولتی از طریق‌ تهیه ابزار و تجهیزات کار برای گروه‌های خاص آنان را

جدول شماره 2

(به تصویر صفحه مراجعه شود) مورد حمایت قرارداده‌اند.

مطابق جدول 4 چون‌[ P-value-0/053 است.لذا با احتمال 59 درصد فرض‌ H1 جدول شماره 3

(به تصویر صفحه مراجعه شود) رد می‌شود.بعبارتی فعالیت سازمان‌های غیردولتی در امور گروه‌های خاص ابزار و تجهیزات موردنیاز کار و اشتغال‌ درحد مناسب فراهم ننموده است.

فرضیه فرعی 4: H1 :سازمان‌های غیردولتی موجب‌ توانمندسازی گروه‌های خاص شده‌اند.

جدول شماره 4

(به تصویر صفحه مراجعه شود) مطابق جدول 5 چون‌[ P-value-0/05

جدول شماره 5

(به تصویر صفحه مراجعه شود) فرضیه فرعی 5: H1 :سازمان‌های غیردولتی در رابطه‌ با رفع تبعیض و نابرابری در استخدام گروه‌های خاص‌ موفقیت‌آمیز بوده است:

مطابق جدول 6 چون‌[ P-value-0/05

یافته‌های و نتایج پژوهش:
الف-نتایج حاصله از مطالعه تطبیقی:

برای شناخت بیشتر نقش سازمان‌های غیردولتی در رابطه با اشتغال گروه‌های خاص مطالعات تطبیقی در چند

کشور انجام شد این کشورها عبارت بودند از هند،تایلند، زیمباوه و برخی از کشورهای امریکای لاتین.نتایج این‌ مطالعه در ذیل بطور خلاصه ارایه شده است.

1-سازمان‌های غیردولتی در کشورهای مورد مطالعه‌ جدول شماره 6

(به تصویر صفحه مراجعه شود) موجب شناسایی استعدادها و توانمندی‌های گروه‌های‌ خاص و شکوفایی آن،ایجاد اعتماد به نفس و خودباوری، در گروه‌های خاص گردیده است.

2-سازمان‌های غیردولتی در توانمندسازی،آموزش‌ شغلی و توانبخشی گروه‌های خاص جهت اشتغال آنان‌ موفق بوده‌اند که این امر در هند نسبت به سایر کشورها با موفقیت بیشتری همراه بوده است.

3-همکاری سازنده سازمان‌های غیردولتی با دولت‌ جهت ایجاد بسترها و زیرساخت‌های لازم فعالیت‌ گروه‌های خاص

4-ارائه خدمات توانبخشی و توانمندسازی جهت‌

در مراجعاتی که به برخی از سازمان‌های‌ غیردولتی انجام‌گرفت،این سازمان‌ها عملا فعالیتی نداشته و صرفا به شکل حقوقی به ثبت‌ رسیده بودند،همچنین برخی دیگر از سازمان‌ها چندان فعالیتی نداشته و ساختار سازمانی قابل‌ ملاحظه‌ای نداشتند

حضور فعال و پرنشاط معلولین جامعه توسط سازمان‌های‌ غیردولتی.

5-آگاه‌ساختن سیاست‌گذاران و مقامات عالی‌رتبه‌ کشوری از نیازها و خواسته‌های گروه‌های خاص بوسیله‌ وسایل ارتباط جمعی از طریق سازمان‌های غیردولتی

6-اعمال نفوذ سازمان‌های غیردولتی بر فرآیند خطمشی‌گذاری جهت تدوین و تصویب قانون فرصت برابر استخدام گروه‌های خاص.

7-ایجاد تمهیدات لازم جهت حضور فعال و پرنشاط گروه‌های خاص در جامعه توسط سازمان‌های غیردولتی.

8-سازمان‌های غیردولتی با هزینه کمتری خدمات‌ آموزشی،رفاهی و توانبخشی را به گروه‌های خاص جامعه‌ ارائه می‌دهند.

9-سازمان‌های غیردولتی در کشورهای موردمطالعه، نقشی بسیار مهم در فرآیند توسعه اشتغال گروه‌های‌ خاص داشته‌اند و نقش‌های تسریع‌کنندگی،بسیج منابع، نوآوری و حمایت‌گری را جهت اشتغال آنان ایفاء نموده‌اند.

01-اقدامات اشتغال‌زایی انجام‌شده در بخش‌های‌ دولتی،خصوصی،سازمان‌نیافته و نیز خوداشتغالی و توانمندسازی معلولین ازجمله روش‌های مورداستفاده‌ کشور موردمطالعه در اشتغال گروه‌های خاص بوده است.

11-در کشورهای موردمطالعه،طرح خدمات بیمه‌ درمانی،بیمه بیکاری،حقوق عادلانه،تسهیل در رفت‌وآمد برای گروه‌های خاص جامعه در نظر گرفته‌نشده و اجراء نمی‌شود.

21-اقداماتی جهت ایجاد تغییر نگرش‌ها و بینش‌های‌ افراد جامعه نسبت به گروه‌های خاص در کشورهای مورد مطالعه انجام شده است اما هنوز فعالیت گروه‌های خاص‌ مانند،شهروندان عادی در بین مردم نهادینه نشده است.

31-در قانون هند مواردی نظیر تبعیض قائل‌نشدن‌ نسبت به معلولین در استخدام،اشتغال به کار معلولین‌ متناسب با شرایط و توانمندی‌های آنان،ارائه خدمات‌ توانبخشی پزشکی و شغلی،تدوین و اجرای برنامه‌های‌ جامع ارائه خدمات بهداشتی و رفاهی به معلولین تأکیدشده‌

شده است.

41-به دلیل عدم وجود فرصت‌های شغلی متنوع برای‌ معلولین در هند و نیز داشتن حد اقل شرایط جسمی برای‌ استفاده از تسهیلات آموزشی،تبعیض‌هایی نسبت به افراد معلول در جامعه وجود دارد.

51-سازمان‌های دولتی در هند از طریق اختصاص‌ بخشی از شغل‌های بخش دولتی به گروه‌های خاص،تشویق‌ کارفرمایان به تأمین بخشی از افراد موردنیاز خود از این‌ افراد و ایجاد بسترهای مناسب خوداشتغالی و توانمندسازی گروه‌های خاص،اشتغال آنان را فراهم‌ می‌کنند و سازمان‌های غیردولتی تنها از طریق بخش‌های‌ سازمان‌یافته(دولتی و خصوصی)و غیررسمی(صنایع‌ خانگی و)سعی در برطرف کردن اشتغال گروه‌های خاص‌ دارند.

61-بررسی قوانین مربوط به گروه‌های خاص نشان‌ می‌دهد که هند برنامه‌های اجرایی را در زمینه‌های آموزش‌ شغلی و اشتغال،توانبخشی،مددکاری و مشاوره،مراقبت‌ و نگهداری در قانون پیش‌بینی و به مورد اجراء گذاشته است.

71-نتایج بررسی در کشور زیمباوه حاکی از آن است که‌ سازمان‌های غیردولتی از طریق ارتقاء مهارت شغلی و نیز تسهیل دسترسی گروه‌های خاص به تکنولوژی و سرمایه‌ اشتغال و آموزش‌های شغلی و حرفه‌ای به آنان نقش مهمی‌ را در اشتغال‌زایی ایفاء می‌کنند.

81-در زیمباوه تبعیض‌های قانونی در زمینه آموزش و اشتغال گروه‌های خاص وجود داشته است اما از سال 0691 فعالیت‌های گسترده‌ای توسط سازمان‌های غیردولتی برای‌ حمایت از حقوق معلول آغاز شده است تا فرصت‌های برابر اشتغال و حضور فعال و پرنشاط معلولین با حفظ حقوق‌ شهروندی آنان در کشور فراهم شود.

91-سازمان‌های غیردولتی فعال در زمینه معلولین در زیمباوه با تشکیل ائتلاف و مذاکرات حضوری با سیاست‌گذاران و مقامات عالیرتبه کشوری،آگاه‌ساختن‌ مسؤولین از نیازها و خواسته گروه‌های خاص و استفاده‌ از وسایل ارتباط جمعی جهت احقاق حقوق آنان بر فرآیند خطمشی‌گذاری تأثیر می‌گذارد تا آسایش،رفاه و اشتغال‌ گروه‌های خاص جامعه فراهم شود.

02-سازمان‌های غیردولتی در تایلند بدلیل نقش مهمی‌ که در تدوین و اجرای استراتژی اشتغال بر عهده دارند،با همکاری دولت بسترها و زیرساختارهای لازم جهت‌ فعالیت و اشتغال گروه‌های خاص جامعه فراهم می‌نمایند و از طریق توانمندسازی،آموزش،فرهنگ‌سازی و اشتغال این گروه‌ها را تسهیل می‌کنند.

12-در تایلند دولت به نقش و اهمیت تشکل‌های‌ غیردولتی در پیشبرد اهداف توسعه اقتصادی و اشتغال‌ تأکید بیشتری دارد و این به خاطر عملکرد قابل قبول‌ سازمان‌های غیردولتی در کمک به بهبود وضع اقتصادی‌ و کاهش بحران بوده است.

22-در کشورهای آمریکای لاتین(شیلی،برزیل و پرو) سازمان‌های غیردولتی در تدوین و اجرای سیاست‌های‌ اقتصادی دولت مشارکت دارند و سازمان‌های غیردولتی‌ با بسیج همه نیروها و امکانات خود بسترهای لازم را جهت بهبود وضع اقتصادی و اشتغال گروه‌های خاص‌ جامعه فراهم می‌نمایند.هم‌چنین آنها تمهیدات لازم را جهت خوداشتغالی گروه‌های خاص اجرا می‌کنند.

ب-نتایج پژوهش:

-بیش از 09 درصد سازمان‌های غیردولتی به منظوری‌ غیر از اشتغال‌زایی گروه‌های خاص تأسیس شده‌اند.

-کمتر از 01 درصد سازمان‌های دولتی به مددرسانی و ارایه خدمات توانبخشی به معتادان پاک‌شده و زنان‌ سرپرست خانوار اشتغال دارند.

-این تصور وجود داشت که برخی از سازمان‌های‌

غیردولتی به منظور جذب تسهیلات و اعتبارات مالی‌ سازمان‌های بین المللی شکل گرفته‌اند.اما نتایج این پژوهش‌ نشان داد که سازمان‌های غیردولتی ایران در سطح‌ بین المللی فعالیت چندانی نداشته و همین‌طور ارتباط اندکی‌ با سازمان‌ها و آژانس‌های بین المللی دارند.

-بسیاری از سازمان‌های غیردولتی در ایران از محل‌ کمک‌های مردمی شکل‌گرفته و ساختار سازمانی شکل‌یافته‌ و رسمی ندارند.لذا ارتباط سازمانی اندکی با دولت و سایر سازمان‌های غیردولتی دارند.همین مطلب سازماندهی این‌ سازمانی غیررسمی و غیردولتی را مشکل ساخته است.

-دولت نقش اشتغال‌زایی را برای سازمان‌های‌ غیردولتی به رسمیت نشناخته است.و عملا هیچ حمایتی در این رابطه ندارند.هرچند کمک‌های اندک مالی برای حمایت‌ از برخی سازمان‌های غیردولتی تخصیص داده می‌شود اما این مبالغ به منظوری غیر از اشتغالزایی گروه‌های خاص‌ اعطاشده و در ثانی سقف حمایت‌های مالی عملا محدود و اندک است بطوری که در سال 38 سقف حمایت‌های مالی‌

سیاست‌های دولت جمهوری اسلامی ایران به ویژه‌ در سال‌های اخیر مبتنی‌بر ایجاد زمینه‌های مناسب‌ برای نهادینه‌سازی مشارکت مردم در ابعاد اقتصادی،سیاسی،و فرهنگی است

برای سازمان‌های غیردولتی بزرگ-مانند جامعه معلولین‌ ایران سی میلیون ریال بوده که با توجه به گستردگی و توانخواهان این سازمان‌ها عملا رقم ناچیزی محسوب‌ می‌شود.

در مجموع سازمان‌های غیردولتی در ایران عملکرد ناموفقی در زمینه اشتغال گروه‌های خاص داشته‌اند.در این‌ رابطه سازمان‌های غیردولتی اطلاعات لازم از جامعه هدف‌ خود نداشته و همکاری قابل‌توجهی با همدیگر برای ایجاد و سازماندهی اشتغال گروه‌های خاص خاص نیز ندارند و همچنین سازوکار مؤثری برای اعمال نفوذ و اثرگذاری بر خط و مشی‌های دولت نیز در اختیار این سازمان‌ها نیست.

آموزش و توانمندسازی گروه‌های خاص نیز چندان‌ اثربخش نبوده است.

پیشنهادها:
الف-نقش دولت در تقویت سازمان‌های غیردولتی:

-دولت و سازمان‌های دولتی ذی‌ربط مانند وزارت‌ کشور،وزارت کار و بهزیستی مهمترین مرجع حمایت و توسعه سازمان‌های غیردولتی-همانند تجربه سایر کشورها-می‌باشند،لذا تهیه آئین‌نامه‌ها و سازوکارهای‌ برای حمایت و ارایه تسهیلات به سازمانی غیردولتی‌ مهمترین عامل تقویت این سازمان‌ها می‌باشند.در این رابطه‌ اولویت‌دهی به سازمان‌های غیردولتی در واگذاری امور پیمان‌سپاری دولت می‌تواند موجب بهبود فعالیت و بنیه مالی‌ این سازمان‌ها شود.

-تهیه و تنظیم بانک اطلاعاتی جامع از گروه‌های خاص، نیازمندیها و توانمندی این گروه‌ها از یک‌سو و انواع‌ سازمان‌های غیردولتی،اهداف و زمینه فعالیت آنها،قلمرو جغرافیایی و سطح فعالیت این سازمان‌ها از سوی دیگر از جمله ضروریات این بخش می‌باشد.مسؤولیت تشکیل این‌ بانک بعهده دولت و سازمان‌های مرتبط نظیر سازمان‌ بهزیستی می‌باشد.

-اطلاع‌رسانی از طریق رسانه‌ها در افزایش آگاهی‌ شهروندان از نقش سازمان‌های غیردولتی و مخصوصا قابلیت این سازمان‌ها در انجام وظایفی نظیر توانمندسازی‌ و رفع فرصت‌های نابرابر استخدامی برای گروه‌های خاص، یکی دیگر از ضروریات این بخش است،بسیاری از

شهروندان اطلاعی از ماهیت و نوع فعالیت سازمان‌های‌ غیردولتی ندارند یکی از مهمترین منبع جذب کمک‌های مالی‌ سازمانی غیردولتی کمک مردمی است که از این طریق قابل‌ بهبود است.

-تشویق سازمان‌های غیردولتی کارآفرین و موفق از طریق اعمال معافیت‌های مالیاتی،بیمه‌ای و اعطای‌ تسهیلات مالی از طرف دولت و نهادها وابسته

ب-سازمان‌های غیردولتی و اشتغال

در وضعیت فعلی سازمان‌های غیردولتی می‌توانند برای بهبود اشتغال گروه‌های خاص فعالیت‌های ذیل را در اولویت کاری خود قرار دهند.

-رایزنی و مکاتبه با سازمان‌های دولتی و غیردولتی‌ برای زمینه‌سازی اجرای قانون 3%استخدام معلولان در مشاغل دولتی

-شناسایی نیازمندی‌های آموزشی گروه‌های خاص و تدوین دوره‌های کارگاهی و مهارت‌آموزی باتوجه به سطح‌ توانمندی هریک از گروه‌های خاص

-بررسی و پژوهش پیرامون امکانپذیری اشتغال‌ گروه‌های خاص در برخی مشاغل مانند:خوداشتغالی، اشتغال در خانه،اشتغال از راه‌دور،اشتغال در زمینه‌های‌ بسته‌بندی موادغذایی،صنایع دستی

-همکاری با سایر سازمان‌های غیردولتی و آژانس‌های‌ بین المللی به منظور ایفای نقش اثرگذاری بر فرایند خطمشی‌گذاری به نفع گروه‌های خاص

Iranian Social Workers

   + ; ٥:٢۱ ‎ب.ظ ; شنبه ۱۳٩۱/٩/۱۱
comment نظرات ()
Get our toolbar!

.: Powered by Iranian Social Workers :.